Schijnzelfstandigheid: wanneer ben je nog echt zzp'er?

Schijnzelfstandigheid in 2026: wanneer bent u nog écht zzp’er?

U werkt als zelfstandige, stuurt facturen en staat ingeschreven bij de KvK. Maar bent u daarmee automatisch een echte zzp’er in de ogen van de Belastingdienst?

Niet altijd.

Sinds 1 januari 2025 geldt het handhavingsmoratorium niet meer. De Belastingdienst handhaaft weer volgens de normale regels. Vanaf 1 januari 2026 kunnen onder voorwaarden ook vergrijpboetes worden opgelegd.

Voor zzp’ers én opdrachtgevers is het daarom belangrijker geworden om niet alleen naar het contract te kijken, maar vooral naar de manier waarop er in de praktijk wordt gewerkt.

In dit artikel leggen we uit wat schijnzelfstandigheid betekent, welke criteria worden gebruikt bij de beoordeling en wat u als zzp’er kunt doen om uw arbeidsrelaties goed in beeld te houden.

⸻

Wat is schijnzelfstandigheid?

Schijnzelfstandigheid betekent dat iemand formeel als zzp’er werkt, maar dat de samenwerking in de praktijk kenmerken heeft van een arbeidsovereenkomst.

Een inschrijving bij de KvK, een btw-nummer of een overeenkomst waarin het woord “zzp” staat, bepaalt op zichzelf dus niet of iemand daadwerkelijk zelfstandig werkt.

Bij de beoordeling wordt gekeken naar de afspraken tussen opdrachtgever en opdrachtnemer én naar de manier waarop die afspraken in de praktijk worden uitgevoerd.

Voorbeelden van omstandigheden die een rol kunnen spelen zijn:

• Wie bepaalt hoe en wanneer het werk wordt uitgevoerd?
• Is de opdrachtnemer onderdeel van de organisatie?
• Moet het werk persoonlijk worden uitgevoerd?
• Wie draagt het financiële risico?
• Hoe wordt de beloning bepaald?
• Werkt de opdrachtnemer voor meerdere opdrachtgevers?
• Hoe gedraagt de opdrachtnemer zich als ondernemer?

Geen van deze punten is op zichzelf beslissend. Het gaat om het totaalbeeld van de arbeidsrelatie.

⸻

De juridische meetlat: de 9 Deliveroo-gezichtspunten

De beoordeling van arbeidsrelaties is gebaseerd op wetgeving en rechtspraak. Een belangrijk onderdeel daarvan zijn de gezichtspunten uit het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad.

De 9 gezichtspunten worden in samenhang beoordeeld. Er is dus geen vaste rangorde waarbij één criterium automatisch bepaalt of iemand werknemer of zzp’er is.

1. Aard en duur van de werkzaamheden

Welke werkzaamheden voert u uit?

En hoe lang duurt de samenwerking?

Een langdurige samenwerking kan een aanwijzing zijn voor een arbeidsovereenkomst, maar de duur alleen bepaalt niet automatisch de uitkomst.

1. Hoe worden de werkzaamheden en werktijden bepaald?

Bepaalt u zelf hoe, wanneer en waar u werkt?

Of bepaalt de opdrachtgever dit grotendeels?

Hoe meer vrijheid u heeft om uw werkzaamheden en werktijden zelf in te delen, hoe meer dit kan wijzen op zelfstandig ondernemerschap.

1. Inbedding in de organisatie

Bent u onderdeel geworden van de organisatie van uw opdrachtgever?

Denk bijvoorbeeld aan werken op dezelfde locatie als werknemers, dezelfde werktijden volgen, deelnemen aan teamoverleggen of structureel dezelfde werkzaamheden uitvoeren als werknemers.

1. Moet u het werk persoonlijk uitvoeren?

Kunt u zelf bepalen wie de opdracht uitvoert?

Of moet u het werk persoonlijk doen en heeft u toestemming nodig om iemand anders in te schakelen?

1. Hoe zijn de afspraken tot stand gekomen?

Hoe is de samenwerking begonnen?

Was er ruimte om daadwerkelijk over de voorwaarden te onderhandelen?

Of kreeg u een overeenkomst waarin vrijwel alles al was bepaald?

1. Hoe wordt de beloning bepaald en betaald?

Een zelfstandige bepaalt vaak zelf zijn tarief of onderhandelt daarover met de opdrachtgever.

Ook stuurt een zzp’er normaal gesproken zelf facturen en is hij of zij verantwoordelijk voor het opvolgen van betalingen.

1. Hoe hoog is de beloning?

Ook de hoogte van de beloning kan onderdeel zijn van de beoordeling.

De hoogte van het tarief alleen bepaalt echter niet of iemand zzp’er of werknemer is.

1. Hoeveel commercieel risico loopt u?

Een ondernemer loopt normaal gesproken ondernemersrisico.

Bijvoorbeeld wanneer een klant niet betaalt, werk op eigen kosten moet worden hersteld of wanneer er wordt geïnvesteerd in eigen apparatuur of andere bedrijfsmiddelen.

1. Gedraagt u zich als ondernemer?

Daarbij kan onder andere worden gekeken naar:

• uw naamsbekendheid;
• hoe u nieuwe opdrachten probeert te krijgen;
• hoeveel opdrachtgevers u heeft;
• of u opdrachten kunt weigeren;
• hoe u zich op de markt presenteert;
• of u eigen bedrijfsmiddelen gebruikt;
• en hoe u zich buiten de betreffende opdracht als ondernemer gedraagt.

Het gaat uiteindelijk om het totaalbeeld van de arbeidsrelatie.

⸻

Wat doet de Belastingdienst in 2026?

Sinds 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium beëindigd.

De Belastingdienst kan bij vastgestelde schijnzelfstandigheid correctieverplichtingen en naheffingsaanslagen loonheffingen opleggen.

Vanaf 1 januari 2026 kunnen onder voorwaarden ook vergrijpboetes worden opgelegd. In 2026 worden nog geen verzuimboetes opgelegd.

De Belastingdienst kan onder voorwaarden met terugwerkende kracht naheffen. In de normale situatie gaat dit niet verder terug dan 1 januari 2025.

Een arbeidsrelatie kan bovendien in de loop van de tijd veranderen. Een samenwerking die bij de start zelfstandig lijkt, kan later steeds meer kenmerken van een dienstverband krijgen.

Daarom is het verstandig om arbeidsrelaties regelmatig opnieuw te beoordelen.

⸻

Hoe zit het met de nieuwe regels voor zzp’ers?

De regelgeving rondom zelfstandig ondernemerschap is in ontwikkeling.

Het kabinet werkt aan nieuwe wetgeving die meer duidelijkheid moet geven over wanneer iemand als zelfstandige werkt en wanneer sprake is van loondienst.

Ook is er een voorgesteld rechtsvermoeden van werknemerschap voor bepaalde laagbetaalde zzp’ers. Daarbij wordt een uurtariefgrens van €38 genoemd.

Een tarief onder €38 per uur betekent niet automatisch dat iemand werknemer is. Het gaat om een rechtsvermoeden binnen de voorgestelde regeling.

Ook een hoger uurtarief sluit schijnzelfstandigheid niet automatisch uit. De arbeidsrelatie wordt nog steeds als geheel beoordeeld.

⸻

Praktische zelfcheck: hoe zelfstandig werkt u eigenlijk?

Beantwoord deze vragen voor uw huidige opdrachten.

Signalen die extra aandacht verdienen

• Werkt u langdurig voor één opdrachtgever?
• Bepaalt de opdrachtgever wanneer en hoe u werkt?
• Bent u onderdeel van een vast team?
• Doet u hetzelfde werk als werknemers van de opdrachtgever?
• Moet u het werk persoonlijk uitvoeren?
• Loopt u nauwelijks financieel risico?
• Bepaalt de opdrachtgever feitelijk uw tarief?
• Had u weinig invloed op de afspraken?
• Werkt u nauwelijks voor andere opdrachtgevers?
• Kunt u moeilijk opdrachten van de opdrachtgever weigeren?

Hoe meer van deze omstandigheden samenkomen, hoe belangrijker het is om uw arbeidsrelatie kritisch te bekijken.

Een enkele omstandigheid maakt u niet automatisch schijnzelfstandig. De beoordeling gaat over alle relevante feiten en omstandigheden samen.

⸻

Welke signalen wijzen juist op ondernemerschap?

U gedraagt zich bijvoorbeeld duidelijk als ondernemer wanneer u:

• actief nieuwe klanten zoekt;
• meerdere opdrachtgevers heeft;
• zelf uw tarieven bepaalt of daarover onderhandelt;
• opdrachten kunt accepteren of weigeren;
• eigen bedrijfsmiddelen gebruikt;
• zelf verantwoordelijk bent voor het resultaat;
• ondernemersrisico loopt;
• een eigen bedrijfsnaam en zakelijke uitstraling heeft;
• zelf uw facturen verstuurt;
• uw administratie zelfstandig organiseert.

Ook deze kenmerken vormen geen automatische garantie dat sprake is van zelfstandig ondernemerschap. Ze maken onderdeel uit van het totale beeld.

⸻

Wat kunt u als zzp’er nu doen?

1. Kijk naar de praktijk, niet alleen naar uw contract

Lees uw overeenkomst opnieuw, maar kijk vooral naar wat er dagelijks daadwerkelijk gebeurt.

1. Leg uw opdrachten goed vast

Bewaar offertes, opdrachtbevestigingen, overeenkomsten, facturen, e-mails over afspraken, wijzigingen in opdrachten en urenregistraties.

1. Zorg dat uw overeenkomst aansluit op de praktijk

Een overeenkomst helpt om afspraken vast te leggen, maar biedt geen garantie wanneer de dagelijkse praktijk daarvan afwijkt.

1. Houd uw uren per klant bij

Een goede urenadministratie helpt bij uw fiscale administratie en geeft inzicht in hoeveel tijd u aan verschillende opdrachten besteedt.

1. Let op met modelovereenkomsten

De Belastingdienst beoordeelt sinds 6 september 2024 geen nieuwe modelovereenkomsten meer. Bestaande goedgekeurde modelovereenkomsten kunnen onder voorwaarden nog worden gebruikt tot en met 31 december 2029.

De praktijk moet daarbij overeenkomen met wat in de overeenkomst staat.

1. Houd uw administratie overzichtelijk

Houd uw uren, opdrachten, klanten, facturen, betalingen, zakelijke kosten, btw en ritten overzichtelijk bij.

⸻

Uw administratie als fundament

Schijnzelfstandigheid draait om de arbeidsrelatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Een goede administratie bepaalt dus niet op zichzelf of u ondernemer bent.

Maar een overzichtelijke administratie helpt u wel om uw onderneming professioneel te organiseren.

U kunt bijvoorbeeld per klant uw uren bijhouden, opdrachten terugvinden, facturen koppelen aan betalingen en zakelijke kosten overzichtelijk bewaren.

Mory brengt deze onderdelen voor zzp’ers samen in één omgeving: facturen, bonnen, bank, btw, uren per klant en rittenregistratie.

Meer weten over Mory voor zzp’ers? Bekijk Mory voor zzp’ers.

⸻

Conclusie

Schijnzelfstandigheid draait niet om één woord in een contract en ook niet om één los criterium.

De Belastingdienst kijkt naar de arbeidsrelatie als geheel.

Wie bepaalt hoe en wanneer u werkt? Hoe sterk bent u onderdeel van de organisatie? Loopt u zelf ondernemersrisico? Hoe wordt uw beloning bepaald? Voor hoeveel opdrachtgevers werkt u? En gedraagt u zich ook buiten een specifieke opdracht als ondernemer?

Dat zijn vragen die steeds belangrijker worden nu de normale handhaving sinds 2025 weer geldt en vanaf 2026 onder voorwaarden ook vergrijpboetes mogelijk zijn.

Daarom is het verstandig om niet alleen bij het starten van een opdracht naar uw arbeidsrelatie te kijken, maar deze regelmatig opnieuw te beoordelen.

Niet alleen wat er op papier staat telt. Ook hoe u in de praktijk werkt.